برخلاف باور رایج در علم ایمنی‌شناسی که رشد سیستم ایمنی نوزادان را یک فرآیند پیوسته می‌داند، تحقیقات جدید نشان می‌دهد که هفته اول پس از تولد ممکن است نقشی حیاتی در تعیین سلامت ایمنی آینده نوزاد ایفا کند.
بررسی صدها نوزاد نشان داده است که نوزادانی که در هفته نخست زندگی خود واکنش ایمنی شدیدی از خود نشان می‌دهند، تا یک سالگی تقریباً سه برابر بیشتر از سایر نوزادان در معرض ابتلا به آلرژی یا اگزما قرار دارند. این تأثیر طولانی‌مدت، که برای اولین بار شناسایی شده، به نظر می‌رسد با میکروبیوم روده و نوع تغذیه نوزاد مرتبط باشد.
پتر برودین از کالج سلطنتی لندن، این دیدگاه سنتی را که تکامل دستگاه ایمنی از بدو تولد آغاز شده و بدون مراحل مشخص ادامه می‌یابد، به چالش کشیده است. او و تیمش دریافتند که واکنش ایمنی شدید در هفته اول زندگی، تأثیری بسیار فراتر از انتظار بر مسیر تکامل بعدی سیستم ایمنی نوزاد می‌گذارد.
ارتباط واکنش اولیه با باکتری‌های روده
در یک پژوهش در حال انجام، برودین و همکارانش نزدیک به ۶۰۰ نوزاد را در سوئد مورد بررسی قرار دادند. آنها نمونه‌های خون و مدفوع این نوزادان را در طول سال اول زندگی جمع‌آوری و تحلیل کردند.
نتایج نشان داد که حدود نیمی از نوزادان در هفته اول زندگی اخبار امروز نوعی واکنش ایمنی شدید را تجربه کرده‌اند که محققان آن را «واکنش بذرگذاری» نامیدند. این وضعیت با سطوح بالای مولکول‌های التهابی، از جمله اینترفرون گاما که سلول‌های ایمنی را فعال می‌کند، همراه بود. در مقابل، سایر نوزادان در همین دوره سطوح پایین‌تری از این مولکول‌ها را داشتند و واکنش آنها «بذرگذاری ضعیف» نامیده شد.
تحقیقات بیشتر نشان داد که میزان باکتری‌های Bacteroides در روده نوزادانی که واکنش بذرگذاری شدید داشتند، به طور قابل توجهی بیشتر بود. پتر برودین اظهار داشت: «به نظر می‌رسد فراوانی بالای باکتری‌های Bacteroides باعث می‌شود واکنش‌های بذرگذاری شدت بیشتری پیدا کنند.»
البته، این احتمال نیز وجود دارد که تفاوت در میزان این باکتری‌ها، نتیجه تفاوت در شدت واکنش بذرگذاری باشد، نه علت آن. برودین توضیح داد که نوزادان می‌توانند این باکتری‌ها را از طریق تماس با مادر و سایر اعضای خانواده دریافت کنند.
به گفته پژوهشگران، اثر واکنش بذرگذاری تنها حدود یک هفته در ابتدای زندگی ادامه دارد، زیرا در این دوره روده نوزاد نفوذپذیری بیشتری دارد و باکتری‌هایی مانند Bacteroides می‌توانند وارد جریان خون شده و سلول‌های ایمنی را فعال کنند. برودین افزود: «نوزادان سالم با روده‌ای نفوذپذیر به دنیا می‌آیند و این وضعیت تقریباً پس از یک هفته برطرف می‌شود.»
ارتباط واکنش شدید با اگزما و آلرژی
با وجود کوتاه بودن این دوره، واکنش بذرگذاری می‌تواند پیامدهای ماندگاری داشته باشد. محققان با بررسی سوابق پزشکی نوزادان دریافتند که ۳۹ درصد از کودکانی که واکنش بذرگذاری شدیدی داشتند، تا یک سالگی به اگزما یا آلرژی غذایی مبتلا شدند.
در مقابل، تنها ۱۲ درصد از نوزادانی که واکنش بذرگذاری ضعیفی داشتند، تا یک سالگی حداقل یکی از این دو مشکل را تجربه کردند. هر دو بیماری با التهاب بیش از حد مرتبط هستند. برودین گفت: «در حالت ایده‌آل، آنچه می‌خواهیم یک واکنش بذرگذاری ضعیف است.»
بررسی‌های بعدی نشان داد که نوزادانی که واکنش شدید داشتند، در ادامه در یکی از سه مسیر متفاوت تکامل سیستم ایمنی قرار گرفتند. دو عامل اصلی با این مسیرها مرتبط بودند: اینکه نوزاد عمدتاً با شیر مادر تغذیه شده یا شیر خشک دریافت کرده و میزان باکتری‌های بیفیدوباکتریوم در روده او چقدر بوده است.
به عنوان مثال، ۵۰ درصد از نوزادانی که واکنش بذرگذاری شدید داشتند، با شیر مادر تغذیه می‌شدند و سطح بیفیدوباکتریوم روده آنها پایین بود؛ این گروه تا یک سالگی به اگزما یا آلرژی غذایی مبتلا شدند. در میان نوزادان شیرخوار دارای واکنش شدید، آنهایی که میزان بیفیدوباکتریوم بالاتری در روده داشتند، کمتر با اگزما یا آلرژی غذایی مواجه شدند. در این گروه، ۲۵ درصد از نوزادان یکی از این مشکلات را تجربه کردند.
پژوهشگران همچنین دریافتند که ۳۳ درصد از نوزادانی که واکنش بذرگذاری شدید داشتند و با شیر خشک تغذیه می‌شدند، تا یک سالگی به اگزما یا نوعی آلرژی مبتلا شدند. تیم تحقیق در ارائه نتایج خود در این نشست، اطلاعاتی درباره میزان بیفیدوباکتریوم موجود در روده این نوزادان ارائه نکرد.
نقش احتمالی بیفیدوباکتریوم در کاهش التهاب
برودین معتقد است که بیفیدوباکتریوم ممکن است نقش مهمی داشته باشد، زیرا این باکتری‌ها برخی قندهای موجود در شیر مادر، موسوم به الیگوساکاریدهای شیر انسان یا HMO، را تجزیه می‌کنند و در این فرآیند اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیره با خاصیت ضدالتهابی تولید می‌شود.
به گفته او، این مواد می‌توانند مانع واکنش بیش از حد دستگاه ایمنی شوند. پژوهشگران قصد دارند در مطالعات آینده علت دقیق شکل‌گیری سایر ارتباطات مشاهده‌شده در این تحقیق را بررسی کنند. لوسی کراچ از دانشگاه بیرمنگام در بریتانیا می‌گوید: «این پژوهش بسیار مهم است. تنها تعداد محدودی از مطالعات، تکامل دستگاه ایمنی را در هفته نخست پس از تولد بررسی کرده‌اند.»
او معتقد است این یافته‌ها ممکن است به شناسایی روش‌هایی برای توسعه پزشکی شخصی‌سازی‌شده برای نوزادان کمک کند. کراچ گفت: «برای مثال می‌توان تصور کرد که واکنش بذرگذاری شدید یا ضعیف یک نوزاد اندازه‌گیری شود و سپس با توجه به شیوه تغذیه او و میزان بیفیدوباکتریوم موجود در روده، یک پروبیوتیک تقویت‌کننده این میکروب‌ها در اختیارش قرار گیرد تا خطر ابتلا به آلرژی یا اگزما کاهش یابد.»
