پژوهشی تازه، ابعاد درگیری‌های مرگبار میان ابرکلونی‌های مورچه آرژانتینی در جنوب کالیفرنیا را بررسی کرده است. در یکی از مناطق تحت مطالعه، این نبردها طی تنها شش ماه به مرگ دست‌کم ۱۵ میلیون مورچه کارگر انجامید.
با وجود این تلفات سنگین، مرز قلمرو گروه‌های رقیب تقریباً ثابت ماند و هیچ‌یک پیشروی چشمگیری نداشت.
این یافته‌ها نشان می‌دهد جوامع حشرات نیز می‌توانند در رقابت‌های سرزمینی پیچیده و طولانی درگیر شوند؛ رقابت‌هایی که از برخی جهات به جنگ‌های فرسایشی انسان‌ها شباهت دارد.
ابرکلونی‌هایی که با هم می‌جنگند
مورچه آرژانتینی با نام علمی Linepithema humile بومی آمریکای جنوبی است. این گونه از مسیر تجارت بین‌المللی به نقاط مختلف جهان رسیده و در بسیاری از آن‌ها به گونه‌ای مهاجم بدل شده است. ساختار اخبار کارگران اجتماعی ویژه‌اش سبب شده دانشمندان آن را نمونه‌ای از تک‌کلونی‌بودن بدانند.
در این ساختار، مورچه‌هایی که در لانه‌های جدا زندگی می‌کنند لزوماً یکدیگر را دشمن نمی‌شمارند و می‌توانند به‌جای درگیری، همکاری کنند. به همین دلیل، جمعیت‌های بزرگشان قادرند شبکه‌های گسترده‌ای از لانه‌های به‌هم‌پیوسته بسازند.
یکی از این ابرکلونی‌ها در امتداد ساحل کالیفرنیا، به طول حدود ۹۹۸ کیلومتر، قرار دارد. بااین‌حال همه مورچه‌های آرژانتینی منطقه به یک گروه تعلق ندارند. چند ابرکلونی کوچک‌تر نیز در قلمروهای اطراف مستقرند و برخورد اعضای گروه‌های رقیب می‌تواند به درگیری‌های شدید و کشنده منجر شود.
تفاوت اصلی آن است که مورچه‌های یک ابرکلونی معمولاً هم را می‌شناسند و همکاری می‌کنند، اما در برابر اعضای ابرکلونی رقیب همین رفتار به خشونت تبدیل می‌شود.
مرزهای مشخص و نبردهای پیوسته
پژوهشگران برای بررسی دقیق‌تر، ۱۶ منطقه تماس میان سه ابرکلونی را شناسایی کردند و در طول شش ماه، ۹ منطقه را هر هفته زیر نظر گرفتند. نتایج این مطالعه در نشریه Molecular Ecology منتشر شد و نشان داد مرز قلمروهای رقیب مشخص و نسبتاً پایدار است.
شدت درگیری‌ها از یافته‌های مهم این بررسی بود. پژوهشگران در حدود ۴۰ درصد بازدیدهای خود شاهد نبرد بودند و هر درگیری به‌طور میانگین حدود ۱۵ هزار مورچه کارگر را به کشتن می‌داد.
نزدیک دریاچه هاجز در جنوب کالیفرنیا برآورد شد که در همان دوره شش‌ماهه دست‌کم ۱۵ میلیون مورچه جان باخته‌اند. این رقم فقط به یک منطقه مورد بررسی مربوط است و مجموع تلفات همه ابرکلونی‌های کالیفرنیا به شمار نمی‌رود.
با این حجم از تلفات، هیچ گروهی نتوانست تغییری چشمگیر در مرز قلمرو خود ایجاد کند.
نقش تفاوت ژنتیکی در دشمنی مورچه‌ها
برای درک بهتر علت این رفتار، دانشمندان تفاوت ژنتیکی مورچه‌های گروه‌های مختلف را نیز سنجیدند. آن‌ها با نشانگرهای ژنتیکی موسوم به ریزماهواره‌ها، میزان شباهت و اختلاف جمعیت‌های مورد مطالعه را اندازه گرفتند.
اعضای یک ابرکلونی از نظر ژنتیکی به یکدیگر شبیه‌تر بودند، در حالی که میان ابرکلونی‌های رقیب تفاوت ژنتیکی بیشتری دیده شد. جریان ژن درون هر ابرکلونی بالا بود، اما میان گروه‌های رقیب بسیار محدود باقی ماند.
میان میزان تفاوت ژنتیکی و شدت پرخاشگری ارتباط معناداری پیدا شد. فاصله جغرافیایی به‌تنهایی نمی‌توانست دشمنی یا اختلاف ژنتیکی این گروه‌ها را توضیح دهد. بنابراین شناخت اعضای گروه خود و واکنش به رقیبان، پیچیده‌تر از نزدیک یا دور بودن لانه‌هاست. البته این ارتباط به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که تفاوت ژنتیکی مستقیماً علت همه درگیری‌ها باشد.
چرا جنگ مورچه‌ها پایان نمی‌گیرد؟
در بسیاری از گونه‌های قلمروطلب، حیوانات پس از آشنایی با همسایگان به‌تدریج از شدت پرخاشگری می‌کاهند. این رفتار در زیست‌شناسی اثر دشمن آشنا نامیده می‌شود.
شواهد این پژوهش نشان می‌دهد چنین سازوکاری احتمالاً در کاهش درگیری میان ابرکلونی‌های مورچه آرژانتینی نقش تعیین‌کننده‌ای ندارد. در نتیجه، برخورد با مورچه‌های گروه رقیب همچنان می‌تواند به نبردی مرگبار بینجامد، حتی اگر دو طرف مدت‌ها در کنار هم زندگی کرده باشند.
پژوهشگران همچنین دریافتند شواهد موجود با این فرض سازگار نیست که کاهش محدودیت‌های بوم‌شناختی به ادغام تدریجی ابرکلونی‌ها می‌انجامد. تماس طولانی‌مدت میان گروه‌ها الزاماً به همکاری یا یکی‌شدن آن‌ها ختم نمی‌شود.
سرنوشت این نبردهای طولانی
با وجود اهمیت یافته‌های تازه، هنوز روشن نیست مرزهای قلمرو مورچه‌های آرژانتینی در سال‌های اخیر تا چه حد جابه‌جا شده یا درگیری‌ها با همین شدت ادامه خواهد یافت. جنگ‌های سرزمینی مورچه‌ها در منطقه سن‌دیگو مدت‌ها موضوع بررسی گسترده دانشگاهی نبوده و اطلاعات جدید برای تعیین سرنوشت بلندمدت این درگیری‌ها کافی نیست.
این مطالعه بار دیگر نشان می‌دهد رفتار جمعی حشرات اجتماعی می‌تواند پیچیدگی چشمگیری داشته باشد. در ابرکلونی‌های مورچه‌ها، همکاری گسترده درون گروه با خشونت شدید در برابر رقیبان همراه است؛ الگویی که می‌تواند به درک بهتر تکامل رفتار اجتماعی، مرزبندی قلمرو و رقابت میان جمعیت‌های جانوری کمک کند.
